1 października 2025 weszły w życie przepisy wprowadzające w Polsce powszechny system kaucyjny. Jego celem jest zwiększenie poziomu odzysku i recyklingu opakowań po napojach poprzez wprowadzenie obowiązkowej kaucji pobieranej przy sprzedaży wybranych produktów. System obejmuje zarówno duże sklepy, jak i część mniejszych placówek handlowych jak np. apteki, drogerie, sklepy niespożywcze, sklepiki szkolne oraz małe punkty handlowe.

Jak działa system kaucyjny?

Kaucja doliczana jest do ceny napoju w określonych rodzajach opakowań. Obowiązują trzy stawki:

• 0,50 zł – jednorazowe butelki plastikowe (PET) o pojemności do 3 litrów,
• 0,50 zł – metalowe puszki o pojemności do 1 litra,
• 1,00 zł – szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

Konsument może odzyskać kaucję, zwracając opakowanie w dowolnym sklepie uczestniczącym w systemie lub w butelkomacie. Nie jest wymagany paragon – wystarczy opakowanie z czytelnym kodem kreskowym i oznaczeniem kaucji.

Które sklepy muszą przyjmować opakowania?

• Sklepy powyżej 200 m² – mają obowiązek przyjmowania zużytych opakowań i zwrotu kaucji.
• Sklepy poniżej 200 m² – udział jest dobrowolny, z jednym zastrzeżeniem: jeśli dana jednostka sprzedaje napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku, to będzie zmuszona przyjmować zwrot takich butelek.

Jak wygląda obieg kaucji?

Funkcjonowanie systemu opiera się na kilku etapach:

1. Producent (wprowadzający)

• przy sprzedaży opakowań pobiera kaucję,
• po otrzymaniu zwróconych opakowań przekazuje pobraną kaucję operatorowi systemu.

2. Hurtownia

• przy zakupie opakowań płaci kaucję producentowi,
• następnie pobiera ją od sklepów.

3. Sklepy detaliczne

• pobierają kaucję od konsumentów,
• zwracają konsumentom kaucję po otrzymaniu opakowań,
• po przyjęciu zwróconych opakowań przekazują je operatorowi systemu.

4. Operator systemu (podmiot reprezentujący)

• kontroluje liczbę opakowań,
• wypłaca sklepom zwroty i rozlicza się z producentami.

System kaucyjny a rozliczenia VAT

Ministerstwo Finansów potwierdziło, że pobór kaucji na żadnym etapie łańcucha dostaw nie podlega opodatkowaniu VAT.
Oznacza to, że:

• pobrana kaucja nie zwiększa podstawy opodatkowania,
• nie trzeba wystawiać faktur korygujących przy zwrocie opakowań,
• W przypadku podatników dokonujących dostawy napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym np. na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, dokumentujących te dostawy przy wykorzystaniu kas rejestrujących, kaucja nie powinna być wykazywana w części fiskalnej paragonu,
• dokumentacją pobranej lub zwróconej kaucji może być nota księgowa luby inny dokument księgowy.

Kiedy i w jaki sposób powstaje obowiązek VAT w systemie kaucyjnym?

Obowiązek rozliczenia VAT pojawia się wyłącznie wtedy, gdy opakowanie objęte kaucją nie zostanie zwrócone.

Do rozliczenia VAT są zobowiązani:

1. Wprowadzający (producent) – jeśli opakowanie lub odpad opakowaniowy nie zostanie zwrócony do systemu.
2. Operator systemu (podmiot reprezentujący) – jako płatnik VAT od pobranych kaucji w danym roku podatkowym.

W praktyce, jeżeli operator nie zwróci wprowadzającemu kaucji za brakujące opakowania, producent musi:

• zwiększyć podstawę opodatkowania VAT,
• rozliczyć podatek na ostatni dzień roku podatkowego,
• uwzględnić różnicę między kaucją pobraną a zwróconą.

Przykład z Ministerstwa Finansów

Producent napojów pobiera 0,50 zł kaucji za każde opakowanie PET.

W 2026 r. sprzedał:

• 1000 szt. soku (stawka VAT: 5%),
• 2000 szt. napoju (stawka VAT: 23%).

Na dzień 31 grudnia ustalono brak zwrotu:

• 50 szt. opakowań po sokach,
• 100 szt. opakowań po napojach.

Rozliczenie VAT:

Soki (stawka 5%)
50 × 0,50 zł = 25 zł brutto
Netto: 23,81 zł
VAT (5%): 1,19 zł

Napoje (stawka 23%)
100 × 0,50 zł = 50 zł brutto
Netto: 40,65 zł
VAT (23%): 9,35 zł

System kaucyjny a CIT/PIT

Ministerstwo Finansów wydało jak dotąd wyłącznie objaśnienia dotyczące VAT. Brakuje natomiast oficjalnego stanowiska w zakresie podatków dochodowych.

Z perspektywy CIT/PIT:

• pobrana kaucja nie stanowi definitywnego przysporzenia majątkowego,
• z tego względu nie powinna być uznana za przychód podatkowy,
• analogicznie: zwracana kaucja nie powinna stanowić kosztu uzyskania przychodu dla wpłacającego.

Jednak brak jest na ten moment jednoznacznego potwierdzenia ze strony Ministerstwa Finansów. Należy dokładnie monitorować wydawane przez MF decyzje w tej kwestii.

Masz pytania? Skontaktuj się z nami – chętnie doradzimy!

789 220 040

epmaciej@gmail.com

#SystemKaucyjny #VAT #CIT/PIT